Chiều ngày 2/2, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) đã tổ chức Hội thảo khoa học xoay quanh chủ đề nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho lĩnh vực blockchain và tài sản mã hóa tại Trung tâm Tài chính Quốc tế TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC).
Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà khoa học, đại diện cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp công nghệ tài chính, diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực xây dựng VIFC theo Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm nâng cao vị thế quốc gia trên bản đồ tài chính khu vực.
BingX: nền tảng giao dịch đáng tin cậy với hàng loạt quyền lợi dành cho người dùng ở mọi cấp độ.
Bản chất của cơ chế sandbox tại trung tâm tài chính
Một trong những vấn đề cốt lõi được thảo luận sôi nổi tại hội thảo là việc định nghĩa và vận hành cơ chế sandbox. Các chuyên gia khẳng định sandbox hoàn toàn không phải là một vùng trắng pháp luật hay nơi để các doanh nghiệp né tránh trách nhiệm. Thực chất, đây là một môi trường thử nghiệm pháp lý có sự kiểm soát chặt chẽ từ cơ quan quản lý nhà nước. Tại đây, các mô hình tài chính mới được phép vận hành trong phạm vi giới hạn cụ thể về thời gian, không gian và đối tượng tham gia.
Mục tiêu của cơ chế này là tạo ra một không gian an toàn để các doanh nghiệp công nghệ tài chính được miễn trừ tạm thời một số quy định chưa bắt kịp thực tiễn công nghệ. Tuy nhiên, quyền lợi này đi kèm với trách nhiệm giải trình minh bạch. Doanh nghiệp tham gia thử nghiệm vẫn phải chịu trách nhiệm đầy đủ về các rủi ro phát sinh trong quá trình hoạt động. Sandbox được xem là công cụ thể chế trung gian giúp nhà quản lý quan sát thực tiễn, từ đó hoàn thiện khung pháp lý chính thức chứ không phải là cơ chế giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý.
Học hỏi kinh nghiệm quốc tế và lộ trình triển khai
Nhóm nghiên cứu của UEH đã xây dựng đề xuất mô hình sandbox cho VIFC dựa trên việc tổng hợp bài học kinh nghiệm từ hơn 95 nền kinh tế trên thế giới, bao gồm các trung tâm tài chính hàng đầu như Singapore, Dubai, Hồng Kông và Vương quốc Anh. Điểm chung của các mô hình thành công là sự kết hợp giữa khung pháp lý linh hoạt, cơ chế giám sát chủ động và một lộ trình chuyển tiếp rõ ràng. Đặc biệt, việc giới hạn rủi ro hệ thống được thực hiện một cách nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn cho thị trường chung.
PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM, cho biết:
"VIFC-HCMC được định hướng trở thành phòng thí nghiệm chính sách và công nghệ; đồng thời từng bước hình thành trung tâm công nghệ tài chính (Fintech Hub) của khu vực Đông Nam Á và châu Á.
Trong bối cảnh này, sandbox giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của VIFC-HCMC. Việc thiết kế cơ chế sandbox đòi hỏi phải có các nghiên cứu chuyên sâu, cũng như sự đóng góp từ cả giới học thuật và các chủ thể đang trực tiếp hoạt động trong thực tiễn thị trường. Mục tiêu là xây dựng một khung thử nghiệm cho TP. HCM mang tính thực tiễn cao, đồng thời tạo ra những điểm đột phá so với các trung tâm tài chính quốc tế khác trên thế giới".
Theo đề xuất, lộ trình triển khai sandbox tại VIFC-HCMC sẽ trải qua ba giai đoạn. Giai đoạn đầu tập trung vào việc thiết lập văn phòng sandbox và hạ tầng tiếp nhận hồ sơ. Tiếp theo là giai đoạn thử nghiệm có kiểm soát với các doanh nghiệp tiên phong.
Cuối cùng, các mô hình thành công sẽ được tích hợp vào hệ thống quản lý chính thức. Dự kiến ngay trong năm đầu tiên, sẽ có khoảng 5 đến 8 dự án thuộc các lĩnh vực như cho vay ngang hàng (P2P lending), ví điện tử, token hóa bất động sản hoặc tín chỉ carbon được lựa chọn để thử nghiệm.
Phân tầng rủi ro và các nguyên tắc bắt buộc
Để đảm bảo tính an toàn và khả thi, đề xuất nhấn mạnh việc phân tầng rủi ro cho từng nhóm sản phẩm tài chính. Các sản phẩm sẽ được phân loại từ rủi ro cao, đặc biệt là những hoạt động liên quan trực tiếp đến dòng tiền và tài sản thật, đến các nhóm rủi ro trung bình và thấp như công cụ giám sát hay thử nghiệm nội bộ. Tương ứng với mỗi mức độ rủi ro, cơ quan quản lý sẽ áp dụng các điều kiện, giới hạn và tiêu chuẩn giám sát riêng biệt.
TS. Tô Công Nguyên Bảo, đại diện nhóm nghiên cứu, chia sẻ rằng:
"Sandbox cần được thiết kế trên điểm giao thoa giữa thị trường và quản lý nhà nước, nơi các bên cùng đối thoại để xác lập “ngưỡng chịu đựng” phù hợp, tạo sự nhất quán về chính sách và liên kết hiệu quả với thị trường, qua đó hình thành không gian thử nghiệm an toàn và kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế".
Mặc dù sandbox cho phép nới lỏng một số quy định, nhưng các chuyên gia nhấn mạnh có những giới hạn đỏ không thể xâm phạm. Việc phân định rõ ràng giữa quy định được phép linh hoạt và những nghĩa vụ bắt buộc là yếu tố then chốt. Cụ thể, các yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân, tuân thủ quy định phòng chống rửa tiền (AML/CFT), bảo mật công nghệ và đạo đức nghề nghiệp phải được thực hiện nghiêm ngặt trong mọi trường hợp nhằm đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho người dùng cũng như hệ thống tài chính quốc gia.
