Trong những năm gần đây, cụm từ tài sản số đã trở thành tâm điểm trong các cuộc thảo luận về tài chính và đầu tư. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Bitcoin, Ethereum cùng hàng ngàn loại tiền mã hóa khác đã vẽ nên một viễn cảnh hấp dẫn, nơi lợi nhuận có thể nhân lên gấp nhiều lần chỉ trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội đổi đời là những cạm bẫy khôn lường.
Những vụ lừa đảo tinh vi, các dự án tiền ảo rác hay sự bốc hơi của các sàn giao dịch đã khiến không ít người trắng tay. Trước thực trạng này, ông Trần Đức Trung, CEO YPFP và là chuyên gia hoạch định tài chính cá nhân tại FIDT, đã có những chia sẻ sâu sắc để giải mã bản chất thực sự của lớp tài sản này.
Phân định rõ vàng thau trong thế giới tài sản số
Khi nhắc đến tài sản số, phần lớn cộng đồng thường rơi vào hai thái cực tư duy đối lập. Một bên tôn sùng nó như một kênh làm giàu thần tốc, trong khi bên còn lại kịch liệt bài trừ và xem đó là lừa đảo. Theo ông Trần Đức Trung, thực tế tài sản số là một lớp tài sản rộng lớn với nhiều tầng bậc khác nhau, tương tự như thị trường bất động sản truyền thống.
BingX: nền tảng giao dịch đáng tin cậy với hàng loạt quyền lợi dành cho người dùng ở mọi cấp độ.
Vị chuyên gia này đưa ra ví dụ so sánh rất dễ hiểu rằng cùng là bất động sản, nhưng một căn chung cư tại trung tâm Hà Nội sẽ có tính chất hoàn toàn khác biệt so với đất nông nghiệp hay một mảnh đất vùng ven chưa rõ quy hoạch. Sự khác biệt nằm ở tính thanh khoản, giá trị thực và mức độ rủi ro. Tài sản số cũng vận hành theo nguyên lý tương tự. Bitcoin hiện nay có thể được xem là lớp tài sản đầu tiên đã vượt qua giai đoạn trào lưu để được các định chế tài chính toàn cầu công nhận và đưa vào danh mục đầu tư.
Tuy nhiên, thị trường tiền mã hóa còn tồn tại hàng nghìn đồng tiền khác nhau. Trong số đó, rất nhiều dự án được tạo ra không nhằm giải quyết bất kỳ bài toán công nghệ hay kinh tế nào, mà chỉ đơn thuần là công cụ để những kẻ lừa đảo "lùa" nhà đầu tư thiếu hiểu biết vào bẫy rồi biến mất. Do đó, việc đánh đồng tất cả tài sản số là lừa đảo hay tất cả đều là cơ hội vàng đều là những nhận định thiếu chính xác. Nhà đầu tư cần tỉnh táo để nhận diện đâu là tài sản có giá trị thực và đâu chỉ là những dự án rác vô giá trị.
Rủi ro lớn nhất nằm ở tâm lý con bạc
Một câu hỏi lớn thường được đặt ra là liệu rủi ro của tài sản số đến từ sự biến động giá khủng khiếp hay do hành lang pháp lý chưa hoàn thiện. Trả lời vấn đề này, ông Trung cho rằng rủi ro lớn nhất thực chất lại nằm ở chính hành vi và kỳ vọng của nhà đầu tư cá nhân. Chúng ta thường có thói quen đổ lỗi cho thị trường khi thua lỗ, nhưng nếu nhà đầu tư mang một kỳ vọng sai lệch thì bất kỳ loại tài sản nào cũng có thể trở thành "thuốc độc" tài chính.
Ngay cả những tài sản được coi là kênh trú ẩn an toàn như vàng, hay kênh đầu tư truyền thống như bất động sản, cũng có thể khiến người tham gia thua lỗ nặng nề nếu họ dồn toàn bộ vốn liếng với tâm thế đánh bạc hoặc sử dụng đòn bẩy tài chính quá đà. Đối với tài sản số, điều này càng thể hiện rõ rệt hơn.
Nếu một người chỉ phân bổ một phần nhỏ tài sản, khoảng 5 đến 10 phần trăm vào thị trường này, thì dù giá có biến động mạnh cũng khó làm sụp đổ hoàn toàn cấu trúc tài chính của họ. Ngược lại, nếu coi đây là chiếc phao cứu sinh để đổi đời và dồn toàn bộ tiền bạc vào đó, rủi ro lúc này không còn do thị trường quyết định mà do chính sự liều lĩnh của nhà đầu tư.
Cái bẫy của sự tự tin thái quá
Trong quá trình quan sát và tư vấn, chuyên gia của FIDT chỉ ra một sai lầm kinh điển mà rất nhiều nhà đầu tư mắc phải. Đó là sự khởi đầu thận trọng nhưng kết thúc trong bi kịch. Ban đầu, đa số mọi người thường tham gia với số vốn nhỏ và tâm lý thăm dò. Khi gặp may mắn với một vài thương vụ đầu tiên, sự tự tin của họ bắt đầu tăng lên một cách thái quá.
Khi đã nếm trải cảm giác chiến thắng, nhà đầu tư thường thay đổi chiến lược. Họ bắt đầu sử dụng đòn bẩy tài chính, vay mượn thêm để gia tăng vốn và tìm kiếm những đồng tiền mã hóa có rủi ro cao hơn với hy vọng nhân tài khoản lên nhiều lần.
Đây chính là thời điểm họ bước một chân vào cửa tử. Đặc tính của kiểu đầu tư mang tính đánh cược này là bạn có thể thắng chín lần, nhưng chỉ cần một lần sai lầm khi đã tất tay là đủ để xóa sạch mọi thành quả, thậm chí lâm vào cảnh nợ nần. Bên cạnh đó, việc không phân biệt được sự khác nhau giữa Bitcoin và các loại tiền rác khác, đánh đồng rủi ro của chúng là như nhau, cũng là nguyên nhân khiến nhiều người mất trắng khi thị trường đảo chiều.
Nguyên tắc sống còn: Đa dạng hóa và quản trị lòng tham
Để tồn tại trong thị trường đầy biến động này, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là không bao giờ bỏ tất cả trứng vào một giỏ. Ông Trung nhấn mạnh rằng ngay cả những nhà đầu tư chuyên nghiệp nhất cũng không thể dự đoán chính xác tương lai. Mọi nhận định chỉ mang tính xác suất dựa trên dữ liệu hiện tại. Vì thế, việc đa dạng hóa danh mục đầu tư là tấm khiên vững chắc nhất để bảo vệ sức khỏe tài chính.
Đối với phần lớn nhà đầu tư cá nhân không chuyên tại Việt Nam, khi mà hành lang pháp lý cho tài sản số vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện, cách tiếp cận khôn ngoan nhất là xem đây như một kênh thử nghiệm có kiểm soát. Tỷ trọng vốn dành cho tài sản số chỉ nên chiếm một phần nhỏ trong tổng tài sản. Việc kỳ vọng làm giàu nhanh chóng chỉ sau vài tháng là một tư duy nguy hiểm.
Lợi nhuận lớn luôn đi kèm với rủi ro lớn, và nếu chấp nhận cuộc chơi rủi ro cao, nhà đầu tư cũng phải chuẩn bị tâm lý cho tình huống xấu nhất là mất trắng khoản đầu tư đó. Đừng để nỗi sợ bị bỏ lỡ cơ hội (FOMO) biến những quyết định đầu tư trở thành những canh bạc định đoạt cả tương lai tài chính của bản thân và gia đình.
