“Có vẻ như Vitalik đã thay đổi.”
Đó là suy nghĩ đầu tiên xuất hiện trong đầu tôi khi kết thúc cuộc trò chuyện thứ hai với Vitalik Buterin tại Chiang Mai. Không phải vì ông ăn mặc khác, cũng không phải vì cách nói chuyện trầm hơn thường lệ, mà vì trọng tâm tư duy của người sáng lập Ethereum đã dịch chuyển rõ rệt chỉ sau một năm.
Cuối năm 2024, lần đầu chúng tôi gặp nhau trong một căn phòng yên tĩnh trên đường Nimman. Khi ấy, Vitalik hào hứng nói về các lớp ứng dụng Web3, từ Farcaster đến Polymarket, từ Solana đến Base. Cuộc trò chuyện kéo dài hơn 90 phút, xoay quanh một niềm tin quen thuộc của ngành crypto thời điểm đó: khi hạ tầng đủ tốt, ứng dụng sẽ bùng nổ.
Một năm sau, cuối tháng 1/2026, bối cảnh hoàn toàn khác. Không còn phòng kín hay không khí phỏng vấn chính thức. Vitalik đi bộ từ Sihai Community sang 706 Community Co-living Space, ngồi một mình trên chiếc xích đu ở ban công tầng hai. Không vệ sĩ, không trợ lý, không nghi lễ. Xung quanh là những thành viên cộng đồng đang trò chuyện, làm việc, nấu ăn. Khi chúng tôi bắt đầu nói chuyện, vài người tò mò nhập cuộc. Chúng tôi ngồi xuống sàn, giống một nhóm sinh viên thảo luận hơn là một cuộc phỏng vấn với người đứng sau một hệ sinh thái trị giá hàng trăm tỷ USD.
Và chính trong không gian “bình thường” ấy, Vitalik bắt đầu nói về điều khiến ông lo sợ nhất hiện nay — không phải công nghệ, mà là ý nghĩa tồn tại của crypto.
Tham gia BingX hôm nay để nhận loạt ưu đãi và trải nghiệm tiêu chuẩn bảo mật hàng đầu
Khi công nghệ không còn là nỗi lo lớn nhất
Trong năm qua, Ethereum đã đạt những bước tiến mà nhiều người từng cho là xa vời. Dung lượng gas tăng từ 30 triệu lên 60 triệu, với mục tiêu 300 triệu trong tương lai gần. zkEVM được triển khai, Layer 2 ngày càng hoàn thiện, trải nghiệm ví và hạ tầng người dùng cải thiện đáng kể. Ở góc độ kỹ thuật, Ethereum đang ở trạng thái tốt hơn bao giờ hết.
Nhưng theo Vitalik, chính điều đó lại làm lộ ra một khoảng trống lớn hơn.
“Thay đổi lớn nhất trong suy nghĩ của tôi,” ông nói, “là tôi nhận ra sự thiếu kết nối nghiêm trọng giữa công nghệ và ứng dụng.”
Một thập kỷ trước, cộng đồng crypto từng mơ về DAO thay đổi cách con người hợp tác, về những ứng dụng phi tập trung có thể cạnh tranh với Uber hay Facebook. Nhưng ở hiện tại, khi công nghệ nền đã sẵn sàng, phần lớn ứng dụng lại không đi theo hướng đó.
Crypto đã thành công về mặt tài chính. Nhưng nó đang thất bại trong quản trị.
Crypto không chết vì hack, mà vì nhàm chán
Theo Vitalik, “kịch bản thất bại” của Ethereum không phải là một cuộc tấn công 51%, cũng không phải lỗi giao thức nghiêm trọng. Mối nguy thực sự nằm ở tầng ứng dụng — nơi hàng nghìn dự án được xây dựng, nhưng rất ít trong số đó mang ý nghĩa xã hội lâu dài.
DAO là ví dụ điển hình. Ý tưởng về tổ chức phi tập trung từng được xem là cuộc cách mạng trong quản trị. Nhưng trên thực tế, phần lớn DAO ngày nay vận hành bằng một cơ chế đơn giản và nhiều khi méo mó: bỏ phiếu bằng token. Điều này khiến quyền lực tập trung vào tay cá voi, còn đa số chỉ có lựa chọn “đi theo số đông” hoặc chịu thua lỗ.
Tôi đã chứng kiến một số cộng đồng phát triển mạnh mẽ, như cộng đồng Four Seas, nơi đã trải qua nhiều thay đổi khác nhau. Có rất nhiều hoạt động, rất nhiều người, và quan trọng nhất là—chúng không trở nên nhàm chán. Ông chia sẽ
Memecoin, theo Vitalik, không phải nguyên nhân mà là triệu chứng. Cơn sốt memecoin phản ánh sự thiếu vắng những ứng dụng có giá trị thực. Khi không có thứ gì đáng để xây dựng và sử dụng, thị trường sẽ quay về đầu cơ thuần túy. Ngay cả việc các nhân vật chính trị tham gia phát hành memecoin cũng không thay đổi bản chất đó.
Ví dụ điển hình nhất về sự bùng nổ phổ biến của Memecoin trong những năm gần đây là vào đầu năm 2025, thậm chí chính Trump cũng đã ra mắt Memecoin. Nhưng tôi nghĩ rằng khi ông ta tham lam phát hành token thứ hai, MELANIA, thì token đầu tiên, Trump, đã chết từ lâu rồi. Ông khẳng định.
“Chúng ta có thể sở hữu công nghệ phi tập trung mạnh nhất thế giới,” Vitalik nói, “nhưng nếu chỉ dùng nó để tạo ra đồ chơi và sòng bạc, thì đó là một thất bại.”
Tự do của một “người bình thường”
Điều thú vị là, song song với những lo lắng lớn lao đó, Vitalik vẫn giữ một lối sống gần như không đổi. Ông không ở cố định tại một thành phố nào quá hai tháng, không có vệ sĩ, không tách mình khỏi cộng đồng. Ở Chiang Mai, ông xếp hàng ăn buffet cùng mọi người, tham gia các buổi thảo luận mở, và rời đi một mình khi màn đêm buông xuống.
Bên ngoài “vương quốc phi tập trung” trị giá hàng trăm tỷ USD, Vitalik dường như luôn cố bảo vệ một thứ: tự do cá nhân của một con người bình thường.
Có lẽ chính điều đó giúp ông nhìn thấy rõ hơn nguy cơ lớn nhất của crypto. Không phải sự sụp đổ kỹ thuật, mà là sự đánh mất lý tưởng ban đầu. Một hệ sinh thái có thể tiếp tục tồn tại rất lâu về mặt tài chính, nhưng sẽ dần chết đi nếu không còn lý do để người ta tin vào nó.
Vai trò Vitalik tự đặt cho mình
Ở thời điểm hiện tại, Vitalik không nói nhiều về việc “đẩy giá”, cũng không đưa ra những tuyên bố hào nhoáng về tương lai. Vai trò ông tự nhận có vẻ khiêm tốn hơn, nhưng cũng nặng nề hơn: ngăn crypto trượt vào kịch bản xấu nhất.
“Điều khiến tôi có động lực,” ông nói, “là tránh một tương lai nơi crypto chỉ còn là một ngành đầu cơ khổng lồ, không tạo ra giá trị thực.”
Sau cuộc trò chuyện, chiếc xích đu dừng lại. Vitalik đứng dậy, vẫy một chiếc xe, rồi rời đi như cách ông vẫn làm — lặng lẽ, một mình, và không ngoái lại.
Có lẽ, nỗi sợ lớn nhất của người sáng lập Ethereum không phải là crypto thất bại. Mà là crypto tiếp tục tồn tại, nhưng không còn ý nghĩa gì để tồn tại nữa.
