Việc Việt Nam lần đầu thiết lập khung pháp lý cho tài sản mã hóa được đánh giá là bước ngoặt lịch sử. Tuy nhiên, thay vì một cú “bùng nổ” tức thì, thị trường crypto trong nước nhiều khả năng sẽ bước vào giai đoạn điều chỉnh, sàng lọc mạnh trong 1–2 năm tới, trước khi mở ra chu kỳ tăng trưởng bền vững hơn về dài hạn.
Năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng đối với thị trường tài sản số tại Việt Nam. Tháng 6, Quốc hội thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số; ngay sau đó, Nghị quyết 05 về thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm được ban hành. Lần đầu tiên, crypto được đặt trong một khuôn khổ pháp lý chính thức, được công nhận là một loại tài sản và đưa vào tầm quan sát của cơ quan quản lý.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia có mức độ tham gia crypto cao nhất thế giới. Theo Triple-A, năm 2024 Việt Nam có khoảng 17 triệu người sở hữu ví liên quan đến tiền số, tương đương 17% dân số. Báo cáo “Global Crypto Adoption Index 2024” của Chainalysis cũng xếp Việt Nam đứng thứ 5 toàn cầu về mức độ sở hữu crypto, chỉ sau Ấn Độ, Nigeria, Indonesia và Hoa Kỳ.
Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ: cho đến trước tháng 6/2025, Việt Nam gần như không có bất kỳ khung pháp lý nào dành riêng cho crypto. Việc tài sản mã hóa tồn tại trong “vùng xám” đã tạo ra một thị trường ngầm có giá trị hàng tỷ USD, nhưng thiếu minh bạch, khó kiểm soát rủi ro, thuế và các hành vi lừa đảo.
Pháp lý không phải “mở cửa”, mà là đưa crypto vào khuôn khổ
Theo giới chuyên gia, Luật Công nghiệp công nghệ số và Nghị quyết 05 không đơn thuần là tín hiệu “mở cửa” cho crypto, mà là bước đi nhằm đưa hoạt động đầu tư tiền mã hóa từ ngoài vòng kiểm soát vào một khuôn khổ quản lý rõ ràng.
Chia sẻ với người viết, ông Jack Nguyen – Founder BlockBase Ventures, quỹ đầu tư mạo hiểm tập trung vào blockchain, cho rằng đây là hướng tiếp cận hợp lý.
“Trong nhiều năm, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia đầu tư crypto mạnh nhất thế giới, nhưng Nhà nước gần như không có công cụ quản lý. Chúng ta thiếu dữ liệu sạch để xử lý các vấn đề về thuế, gian lận, lừa đảo. Nghị quyết 05 đóng vai trò đặt nền móng cho một khung pháp lý hoàn chỉnh”, ông nhận định.
Theo ông Jack, nhà đầu tư không nên kỳ vọng các quy định mới sẽ ngay lập tức kích hoạt một làn sóng tăng trưởng nóng. Mục tiêu cốt lõi của chính sách là minh bạch hóa thị trường, chuẩn hóa hoạt động giao dịch theo các tiêu chuẩn của thị trường tài chính truyền thống.
“Đây là chìa khóa để thị trường crypto trưởng thành, nhưng không phải theo nghĩa muốn làm gì cũng được”, ông nói.
1–2 năm đầu: Thanh khoản có thể giảm mạnh
Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, ông Jack cho rằng giai đoạn đầu khi pháp lý được siết chặt thường đi kèm sự sụt giảm thanh khoản.
Tại các thị trường như Nhật Bản hay Hàn Quốc, trong 1–2 năm đầu sau khi ban hành quy định mới, khối lượng giao dịch crypto giảm mạnh. Nguyên nhân đến từ việc các nhà đầu tư đầu cơ cao, đặc biệt là các ví lớn (whale), có xu hướng rút vốn hoặc tìm cách né tránh nghĩa vụ thuế và chi phí tuân thủ.
“Kịch bản tương tự rất có thể xảy ra tại Việt Nam”, ông Jack nhận định.
Thực tế hiện nay cho thấy, dù Nghị quyết 05 cho phép thí điểm sàn giao dịch tài sản số trong 5 năm, chưa có đơn vị nào được cấp phép. Một trong những rào cản lớn nhất là yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu lên tới 10.000 tỷ đồng – cao gấp ba lần mức vốn tối thiểu của ngân hàng thương mại.
Các dự án như CAEX (VPBankS), TCEX (TCBS) hay VIXEX (Chứng khoán VIX) vẫn đang trong quá trình chuẩn bị nguồn lực. Bên cạnh đó, quy định về cơ cấu sở hữu cũng khá chặt chẽ: ít nhất 35% vốn phải do tối thiểu hai tổ chức tài chính trong nước nắm giữ, trong khi khối ngoại bị giới hạn ở mức 49%.
Theo ông Jack, các sàn thí điểm nhiều khả năng sẽ hoạt động như tổ chức trung gian tài chính, chịu sự quản lý trực tiếp của Bộ Tài chính, thay vì mô hình “global crypto exchange” tự do như Binance hay OKX.
Lợi thế của sàn nội và sự dịch chuyển dài hạn
Không thể phủ nhận, các sàn quốc tế hiện vẫn vượt trội về thanh khoản và độ đa dạng sản phẩm. Tuy nhiên, trong bối cảnh pháp lý mới, các sàn nội lại có lợi thế về tính chính danh, bảo vệ pháp lý và niềm tin của nhà đầu tư.
“Hơn nữa, hiện đã có quy định cấm giao dịch trên các sàn chưa đăng ký. Nếu các sàn quốc tế muốn hoạt động tại Việt Nam, họ buộc phải tuân thủ luật chơi”, ông Jack nói.
Theo ông, câu chuyện sẽ thay đổi sau khoảng 3–5 năm. Khi crypto được công nhận là một lớp tài sản chính thức, thị trường sẽ thu hút một lớp nhà đầu tư mới – đặc biệt là nhóm nhà đầu tư truyền thống từ chứng khoán, bất động sản, vàng – tham gia với tâm thế thận trọng và dài hạn hơn.
“Họ sẽ phân bổ vào tài sản rủi ro một cách từ từ. Đây là quá trình cần 3–5 năm, đi kèm giáo dục thị trường và vai trò dẫn dắt của các tổ chức”, ông Jack nhận định.
Crypto vẫn rủi ro, nhưng sẽ bớt ‘hoang dã’
Theo ông Jack, bản chất rủi ro cao của crypto sẽ không biến mất, do mức độ biến động lớn. Tuy nhiên, khung pháp lý rõ ràng sẽ giúp giảm lừa đảo, dù khó có thể xóa bỏ hoàn toàn.
Về dài hạn, thị trường có thể được phân tầng rõ ràng hơn: nhóm tài sản an toàn cao, và nhóm mang tính đầu cơ. Chính phủ nhiều khả năng sẽ siết chặt các sản phẩm rủi ro, đặc biệt là memecoin, thông qua các điều kiện phát hành và chế tài xử lý.
“Pháp lý không làm người ta bớt tham. Nó chỉ khiến hoạt động đầu cơ trở nên tốn kém hơn”, ông Jack thẳng thắn.
Lời khuyên cho nhà đầu tư năm 2026
Dưới góc nhìn của một quỹ đầu tư, ông Jack cho rằng năm 2026 là thời điểm thị trường thay đổi cấu trúc với luật chơi mới.
“Với nhà đầu tư có kinh nghiệm, ai hiểu và tuân thủ luật chơi sẽ có lợi thế. Với nhà đầu tư mới, đây là lúc cần cởi mở hơn. Khi Nhà nước mở cửa có kiểm soát, chúng ta có cơ hội học hỏi và tham gia an toàn hơn. Điều còn thiếu vẫn là kiến thức, và vai trò dẫn dắt của các tổ chức”.
Theo ông, nếu vượt qua được giai đoạn bản lề 1–3 năm đầu một cách bài bản, thị trường crypto Việt Nam hoàn toàn có thể bước vào chu kỳ phát triển bền vững, với lợi thế đến từ nền tảng công nghệ và sự cởi mở vốn có của người Việt.
