Sự trớ trêu của thị trường tiền mã hóa là nó được sinh ra từ lý tưởng về một thế giới không cần trung gian hay sự kiểm soát của chính phủ, nhưng giờ đây, để có thể phát triển bền vững và được chấp nhận rộng rãi, nó lại cần đến một bộ quy tắc rõ ràng. Lịch sử và lý thuyết kinh tế đã chứng minh rằng không một thị trường nào có thể thực sự thịnh vượng nếu thiếu đi những quy tắc vận hành nhất quán, và crypto cũng không phải là ngoại lệ.
Đọc thêm: “Sập-tember” - tháng 9 đỏ lửa liệu có quay lại trong năm 2025?
Từ lý tưởng tự do đến nhu cầu thực tiễn
Không thể phủ nhận rằng tinh thần chống lại quyền lực tập trung đã ăn sâu vào "DNA" của crypto. Satoshi Nakamoto, nhà sáng lập ẩn danh của Bitcoin, đã thiết kế ra một giao thức nhằm loại bỏ các định chế tài chính truyền thống, hướng tới một loại tiền tệ hoàn toàn tự do. Nhiều người tiên phong trong lĩnh vực này cũng chia sẻ chung một hệ tư tưởng về chủ nghĩa cá nhân cấp tiến, giống như tinh thần tự do của các câu lạc bộ máy tính thời sơ khai hay phong trào phần mềm mã nguồn mở.
Tuy nhiên, tiềm năng thực sự của crypto chỉ có thể được khai phá khi nó hòa mình vào dòng chảy thương mại của đời sống thường nhật. Để các doanh nhân dám khởi nghiệp và người tiêu dùng sẵn sàng sử dụng, họ cần tin tưởng vào một hành lang pháp lý minh bạch, vừa có khả năng chống gian lận, vừa đảm bảo một sân chơi công bằng và rộng mở.
Nếu không có niềm tin đó, mọi người sẽ ngần ngại tham gia, và crypto sẽ mãi chỉ dừng lại ở một công cụ cho giới đầu cơ và những kẻ có ý đồ xấu. Thị trường sẽ rơi vào hỗn loạn, đuổi những nhà đầu tư nghiêm túc và các dự án hợp pháp đi xa. Chúng ta cần crypto trở thành một chiếc máy tính cho thế giới, chứ không phải một sòng bạc.
Nền tảng của một thị trường lành mạnh
Bất kỳ thị trường lành mạnh nào, từ xưa đến nay, đều vận hành dựa trên bốn trụ cột cốt lõi. Việc áp dụng những nguyên tắc này cho crypto không phải là một ý tưởng gì mới mẻ hay cực đoan, mà là điều kiện cần để thị trường này trưởng thành.
Đầu tiên là sự ổn định và có thể dự đoán. Một thị trường hoạt động hiệu quả đòi hỏi các quy tắc phải rõ ràng và có tính thực thi. Doanh nhân cần biết họ đang hoạt động trong một môi trường pháp lý như thế nào. Nhà đầu tư cần tin rằng luật chơi sẽ không bị thay đổi một cách tùy tiện. Và người tiêu dùng cần an tâm rằng giao dịch của họ được bảo vệ.
Thứ hai, đó là sự bảo vệ quyền sở hữu. Quyền sở hữu an toàn là viên gạch nền tảng của mọi thị trường. Công nghệ blockchain vốn đã làm rất tốt việc mã hóa quyền sở hữu, nhưng các khuôn khổ pháp lý phải củng cố và bổ trợ cho những biện pháp bảo vệ công nghệ này.
Thứ ba chính là tính minh bạch và rõ ràng về thông tin. Thị trường hiệu quả phụ thuộc vào nguồn thông tin đáng tin cậy. Người mua cần hiểu họ đang mua gì, dù đó là một tài sản kỹ thuật số, một sản phẩm tài chính phi tập trung (DeFi) hay một NFT. Các quy định nên thúc đẩy việc công bố thông tin, giúp người tiêu dùng và nhà đầu tư đưa ra quyết định sáng suốt, đồng thời ngăn chặn các âm mưu lừa đảo.
Cuối cùng là cạnh tranh công bằng. Các quy tắc phải ngăn chặn được hành vi độc quyền, thao túng thị trường và gian lận. Nếu không có sự giám sát và các rào cản được thiết kế riêng, thị trường có thể trở thành sân chơi cho những kẻ xấu lợi dụng sự bất cân xứng thông tin để lừa dối nhà đầu tư hoặc thổi phồng giá tài sản một cách giả tạo.
Đọc thêm: Liệu cộng đồng Linea có rời bỏ dự án giống như Starknet sau khi Airdrop?
Thực trạng pháp lý mơ hồ và con đường phía trước
Thực tế đáng buồn là ngành công nghiệp crypto ngày nay vẫn chưa có một hành lang pháp lý hoàn chỉnh. Trong nhiều năm, các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực này đã phải dò dẫm trong một môi trường pháp lý mơ hồ và thường xuyên bị đối xử một cách thiếu thiện chí. Điều này tạo ra một vùng xám, vừa kìm hãm sự đổi mới của những người làm ăn chân chính, vừa tạo điều kiện cho những kẻ xấu hoạt động.
Một trong những sai lầm lớn nhất là việc nhiều quy định hiện hành được xây dựng cho hệ thống tài chính cũ và cố gắng áp đặt chúng lên crypto, xem các tài sản dựa trên blockchain chỉ đơn thuần là một dạng chứng khoán hay hàng hóa kiểu mới.
Nhưng crypto không chỉ là tài chính, nó còn là một nền tảng hạ tầng cho thế hệ tiếp theo của Internet. Một bộ quy tắc hiệu quả phải nhận diện được cả hai khía cạnh này, đảm bảo rằng việc giám sát tài chính không bóp nghẹt sự phát triển của công nghệ.
Crypto có tiềm năng cách mạng hóa mọi thứ, từ xác minh danh tính cá nhân, quản lý sự kiện cho đến thanh toán toàn cầu. Nhưng để hiện thực hóa tiềm năng đó, chúng ta cần những "lan can" bảo vệ như: một hệ thống phân loại token để định nghĩa rõ ràng đâu là hàng hóa kỹ thuật số, đâu là chứng khoán, các tiêu chuẩn để đánh giá tính phi tập trung, các quy tắc bảo vệ người tiêu dùng, hướng dẫn về thuế, và một khuôn khổ để các doanh nghiệp blockchain hợp pháp có thể hoạt động mà không phải lo sợ bị truy tố một cách tùy tiện.
Việc xây dựng một bộ quy tắc không phải là để kìm hãm, mà là để mở đường cho sự đổi mới thực sự. Ngành công nghiệp crypto nên chào đón điều này, bởi đó là con đường duy nhất để công nghệ này có thể phát huy hết giá trị và mang lại lợi ích cho toàn xã hội.
Ghi chú: Bài viết này được viết lại dựa trên quan điểm và lập luận từ các bài viết của quỹ đầu tư a16z crypto.
