Thị trường gấu không chỉ là giai đoạn “mất tiền” mà là quá trình tái định giá, khi dòng vốn rút khỏi tài sản rủi ro và nhiều nhà đầu tư bị loại. Với trader có hệ thống, đây lại là lúc tạo alpha rõ rệt.
Khi xu hướng giảm trở thành chủ đạo, lợi nhuận không còn đến từ kỳ vọng tăng trưởng, mà đến từ khả năng đọc cấu trúc thị trường, quản trị rủi ro và khai thác biến động. Bài viết phân tích các phương pháp giao dịch hiệu quả trong bear market, kèm ví dụ thực tế và framework triển khai.
Bản chất của thị trường gấu: Không chỉ là xu hướng giảm
Một trong những ngộ nhận phổ biến nhất của nhà đầu tư là đồng nhất “bear market” với việc giá tài sản đi xuống. Trên thực tế, thị trường gấu không chỉ là kết quả của áp lực bán, mà là một trạng thái cấu trúc với những đặc điểm vận hành mang tính hệ thống, phản ánh sự thay đổi đồng thời về dòng tiền, hành vi và kỳ vọng.
Trước hết, cấu trúc giá là tín hiệu rõ ràng nhất. Thị trường chuyển từ xu hướng tăng sang mô hình “lower high – lower low”, khi mỗi nhịp hồi đều yếu hơn nhịp trước và liên tục bị bán xuống. Điều này cho thấy quyền kiểm soát đã dịch chuyển sang phía bên bán, trong khi bên mua không còn đủ lực để duy trì các vùng hỗ trợ quan trọng.
Song song đó, thanh khoản bắt đầu suy giảm. Dòng tiền đầu cơ – vốn là động lực chính trong các giai đoạn tăng trưởng nóng – dần rút khỏi thị trường. Khi độ sâu thị trường mỏng đi, các nhịp hồi kỹ thuật thường thiếu bền vững, dễ bị “đạp xuống” chỉ với khối lượng bán không quá lớn. Đây cũng là giai đoạn mà các tổ chức lớn âm thầm tái cấu trúc danh mục, thay vì mở rộng vị thế.
Một đặc điểm đáng chú ý khác là sự gia tăng biến động trong ngắn hạn. Giá có thể xuất hiện những nhịp hồi mạnh, thậm chí tạo cảm giác “đảo chiều”, nhưng xu hướng chủ đạo ở khung thời gian lớn vẫn là giảm. Những pha “bull trap” xuất hiện dày đặc hơn, trở thành công cụ thanh lọc những nhà đầu tư thiếu kỷ luật.
Cuối cùng, yếu tố mang tính quyết định lại nằm ở tâm lý thị trường. Nếu trong bull market, động lực chính là “fear of missing out” (FOMO), thì trong bear market, cảm xúc chi phối chuyển sang “fear of losing capital”. Nhà đầu tư không còn tìm kiếm cơ hội tối đa hóa lợi nhuận, mà ưu tiên bảo toàn vốn. Sự thay đổi này khiến hành vi giao dịch trở nên thận trọng hơn, đồng thời kéo dài thời gian phục hồi của thị trường.
Nhìn tổng thể, thị trường gấu không đơn thuần là một pha điều chỉnh về giá, mà là giai đoạn tái định giá toàn diện. Đây là lúc những yếu tố nền tảng, khả năng quản trị rủi ro và kỷ luật giao dịch trở thành biến số quyết định sự sống còn của nhà đầu tư.
Trong chu kỳ 2021–2022, tổng vốn hóa crypto đã giảm hơn 70% từ đỉnh, trong khi nhiều altcoin mất tới 90–95% giá trị. Tuy nhiên, chính trong giai đoạn này, các trader theo xu hướng và quản trị vốn tốt vẫn tạo ra lợi nhuận đáng kể.
Cấu trúc thị trường giảm giá. Nguồn Blockhay
Short selling: Chiến lược cốt lõi trong downtrend
Short selling (bán khống) là phương pháp trực diện nhất để kiếm lợi nhuận khi giá giảm. Tuy nhiên, hiệu quả không nằm ở việc “short mọi lúc”, mà ở việc chọn đúng thời điểm.
Trong bear market, các nhịp hồi thường là cơ hội để vào lệnh short, thay vì tín hiệu đảo chiều. Trader cần xác định các vùng kháng cự quan trọng hoặc vùng retest sau breakdown.
Ví dụ, trong giai đoạn tháng 5–6/2022, Bitcoin phá vỡ vùng hỗ trợ 30.000USD và sau đó hồi về retest khu vực này. Đây là vùng short lý tưởng, khi giá sau đó tiếp tục giảm về 20.000 USD.
Chiến lược bán khống áp dụng khi xác định cấu trúc giá dưới vùng hỗ trợ 30.000 USD của Bitcoin năm 2022. Nguồn Tradingview/Blockhay
Nhà giao dịch thường kết hợp chiến lược hiệu quả bao gồm:
Market structure (lower high)
EMA hoặc MA làm kháng cự động
Khối lượng suy yếu trong nhịp hồi
Điểm quan trọng là không chống lại xu hướng. Trong bear market, “long” thường là giao dịch ngược dòng.
Range trading: Kiếm lợi nhuận trong vùng tích lũy
Thị trường không giảm liên tục mà thường xen kẽ các giai đoạn đi ngang. Đây là thời điểm phù hợp cho range trading. Chiến lược này tập trung vào việc mua ở vùng hỗ trợ và bán ở vùng kháng cự, trong một biên độ giá xác định. Điều kiện tiên quyết là thị trường không có xu hướng rõ ràng.
Ví dụ, sau khi giảm mạnh, Ethereum trong quý 3/2022 đã dao động trong vùng 1.000–1.300 suốt nhiều tuần. Trader có thể lặp lại chiến lược mua thấp – bán cao trong vùng này với tỷ lệ risk/reward hợp lý.
Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất của range trading là breakout. Khi giá phá vỡ vùng tích lũy, trader cần nhanh chóng thoát lệnh để tránh bị cuốn theo xu hướng mới.
Chiến lược Rage Trading vùng giá tích luỹ của ETH vào năm 2023. Nguồn Tradingview/Blockhay
Scalping: Khai thác biến động ngắn hạn
Trong thị trường gấu, biến động intraday thường cao hơn do thanh khoản mỏng. Điều này tạo cơ hội cho scalping.Scalping không phụ thuộc vào xu hướng dài hạn, mà tập trung vào những biến động nhỏ trong thời gian ngắn. Trader có thể tận dụng:
Liquidity sweep
Fake breakout
Funding rate bất thường
Funding Rate và OI bất thường trong 4 giờ qua. Nguồn Coinglass
Ví dụ trong các phiên biến động mạnh, những tài sản như Solana có thể ghi nhận biên độ dao động 5–10% chỉ trong vài giờ, tạo điều kiện cho chiến lược giao dịch intraday khai thác các nhịp giá ngắn. Thay vì nắm giữ dài, nhà giao dịch lướt sóng thường vào – ra lệnh nhiều lần trong ngày, tích lũy lợi nhuận từ các biến động nhỏ nhưng lặp lại.
Dữ liệu từ Coinglass cho thấy, trong ngày 20/02/2025, dòng tiền có xu hướng tập trung vào nhóm “Top Gainers” như MYX, ENSO, UB hay ORBS. Việc kết hợp theo dõi funding rate cùng biến động Open Interest (OI) theo khung 4 giờ giúp xác định trạng thái lệch Long/Short của thị trường. Đây là cơ sở để triển khai các chiến lược arbitrage giữa các sàn hoặc tận dụng chênh lệch giá ngắn hạn — đặc biệt hiệu quả trong bối cảnh thanh khoản phân mảnh và dòng tiền luân chuyển nhanh giữa các altcoin.
Tuy nhiên, chiến lược này đòi hỏi: Kỷ luật cao, phí giao dịch thấp, khả năng phản ứng nhanh. Nếu không kiểm soát tốt, scalping dễ dẫn đến overtrading.
Stablecoin: Khi không giao dịch là một chiến lược
Một trong những quyết định khó nhất đối với trader là “không làm gì”. Tuy nhiên, trong bear market, việc giữ stablecoin có thể là lựa chọn tối ưu.
Vai trò của việc giữ tiền mặt trong Trading nhằm tránh drawdown lớn, giữ tâm lý ổn định, sẵn sàng tận dụng cơ hội khi thị trường rõ xu hướng.
Trong giai đoạn thị trường biến động không rõ ràng, việc ép mình giao dịch thường dẫn đến thua lỗ. Các quỹ lớn thường giữ tỷ lệ tiền mặt cao trong bear market, thay vì cố gắng “đánh bại thị trường”.
80.3% những người nắm giữ stablecoin giữ USDT sau USDC và BUSD. Khảo sát 2023 của Coingecko
Hedging: Trung hòa rủi ro danh mục
Hedging là chiến lược nâng cao, thường được sử dụng bởi trader chuyên nghiệp hoặc quỹ. Thường được tiếp cận phổ biến là giữ spot nhưng mở vị thế short tương ứng trên futures. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro giảm giá mà vẫn giữ được tài sản.
Ví dụ, nếu nắm giữ Bitcoin dài hạn, trader có thể mở short BTC futures khi thị trường có dấu hiệu breakdown. Khi giá giảm, lợi nhuận từ vị thế short sẽ bù đắp phần lỗ của spot. Chiến lược này đặc biệt hiệu quả trong các giai đoạn bất định, khi xu hướng chưa rõ ràng.
Một số quỹ đầu tư điển hình như Jump Crypto, Wintermute hay GSR triển khai hedging như một chiến lược cốt lõi để trung hòa rủi ro thay vì phụ thuộc xu hướng thị trường. Thông qua các mô hình delta-neutral, arbitrage và basis trading, họ khai thác chênh lệch giá giữa spot và derivatives.
Việc kết hợp funding rate, Open Interest và cấu trúc phái sinh giúp duy trì lợi nhuận ổn định trong biến động cao. Trong bối cảnh dòng tiền phân mảnh, lợi thế không nằm ở dự đoán, mà ở khả năng kiểm soát rủi ro và tối ưu hiệu suất vốn.
Ngoài các sản phẩm futures, nhà giao dịch còn sử dụng các chiến lược quyền chọn hoặc bảo hiểm trong thị trường phái sinh giảm thiểu rủi ro hoặc tối ưu lợi nhuận.
Structured DCA: Tích lũy có kiểm soát
Không phải mọi chiến lược trong bear market đều ngắn hạn. Với nhà đầu tư dài hạn, bear market là cơ hội tích lũy. DCA (viết tắt của Dollar-Cost Averaging - chiến lược trung bình giá) là phương pháp đầu tư chia nhỏ tổng nguồn vốn để mua một tài sản theo định kỳ (hàng tuần/tháng) thay vì đầu tư một lần duy nhất.
Tuy nhiên, DCA hiệu quả cần có cấu trúc, không phải mua ngẫu nhiên. Trader cần xác định:
Vùng giá hợp lý dựa trên dữ liệu
Tỷ lệ phân bổ vốn theo từng vùng
Điều kiện dừng tích lũy
Ví dụ, nhiều nhà đầu tư đã tích lũy Bitcoin trong vùng 16.000 USD –20/000 USD sau cú sập năm 2022. Khi thị trường phục hồi, đây trở thành vùng entry có lợi thế lớn. Điểm mấu chốt là kiên nhẫn và tránh all-in quá sớm.
Hình dung Bitcoin DCA từ năm 2022 đến năm 2025. Nguồn: Coincub, Coinmarketcap
Khung chiến chiến lược theo trạng thái thị trường
Giai đoạn thị trường
Chiến lược chính
Mục tiêu
Xu hướng giảm
Short selling
Theo trend
Tích lũy / sideway
Range trading
Khai thác biên độ
Biến động cao
Scalping
Lợi nhuận ngắn hạn
Không rõ xu hướng
Stablecoin
Bảo toàn vốn
Rủi ro cao
Hedging
Giảm biến động danh mục
Định giá thấp
Structured DCA
Tích lũy dài hạn
Nguyên tắc thực thi: Điều phân biệt trader sống sót và bị loại
Trong thị trường gấu, khoảng cách giữa “tồn tại” và “bị loại bỏ” không nằm ở việc sở hữu một chiến lược phức tạp, mà ở kỷ luật thực thi. Cùng một hệ thống giao dịch, nhưng cách triển khai khác nhau có thể dẫn đến hai kết cục hoàn toàn trái ngược.
Trước hết, quản trị rủi ro trở thành nguyên tắc cốt lõi. Trong bối cảnh biến động bất định và thanh khoản suy yếu, mỗi lệnh giao dịch chỉ nên đặt mức rủi ro trong khoảng 1–2% tổng vốn. Đây không chỉ là con số kỹ thuật, mà là “hàng rào sinh tồn” giúp trader tránh khỏi những chuỗi thua lỗ liên tiếp – điều thường xuyên xảy ra trong bear market.
Thứ hai, việc giảm tần suất giao dịch mang lại lợi thế rõ rệt. Khi thị trường bị chi phối bởi nhiễu và các nhịp hồi thiếu bền vững, giao dịch nhiều đồng nghĩa với việc gia tăng xác suất sai lầm. Ngược lại, những trader chọn lọc điểm vào lệnh khắt khe hơn, chấp nhận “đứng ngoài” phần lớn thời gian, thường duy trì được hiệu suất ổn định hơn.
Một yếu tố không thể bỏ qua là bối cảnh vĩ mô. Diễn biến của lãi suất, thanh khoản hệ thống và chính sách tiền tệ có tác động trực tiếp đến dòng vốn trong thị trường crypto. Việc bỏ qua các biến số này khiến trader dễ rơi vào trạng thái “đi ngược dòng”, đặc biệt trong những giai đoạn dòng tiền toàn cầu co hẹp.
Quan trọng không kém là khả năng loại bỏ bias cá nhân. Bear market thường kéo dài hơn kỳ vọng và mức giảm thường sâu hơn dự đoán ban đầu. Những giả định mang tính chủ quan – như “giá đã đủ rẻ” hay “đáy đã hình thành” – nếu không được kiểm chứng bằng dữ liệu và cấu trúc thị trường, sẽ nhanh chóng trở thành cái bẫy tâm lý.
Ở góc nhìn rộng hơn, thị trường gấu không phải là kẻ thù, mà là một cơ chế sàng lọc. Nó loại bỏ những trader phụ thuộc vào may mắn, thiếu hệ thống, và giữ lại những người có kỷ luật, biết thích nghi với điều kiện thị trường thay đổi.
Lợi nhuận trong giai đoạn này hiếm khi đến từ việc “bắt đáy”, mà đến từ khả năng đọc đúng cấu trúc, kiểm soát rủi ro chặt chẽ và lựa chọn chiến lược phù hợp với từng trạng thái vận động của thị trường. Những trader có thể duy trì hiệu suất trong bear market chính là nhóm có lợi thế lớn nhất khi chu kỳ tăng trưởng quay trở lại.
Thị trường gấu không chỉ là giai đoạn “mất tiền” mà là quá trình tái định giá, khi dòng vốn rút khỏi tài sản rủi ro và nhiều nhà đầu tư bị loại. Với trader có hệ thống, đây lại là lúc tạo alpha rõ rệt.
Bitcoin đã nhiều lần khiến thị trường choáng váng khi chỉ trong một ngày có thể mất tới hàng chục phần trăm giá trị. Nhìn lại 10 cú sập lớn nhất trong hơn một thập kỷ qua cho thấy biến động mạnh không phải là ngoại lệ, mà là một phần bản chất của đồng tiền số lớn nhất thế giới.
Bitcoin giảm xuống dưới mốc 66.000 USD sau khi loạt số liệu kinh tế từ Bộ Lao động Hoa Kỳ và Bộ Tài chính Hoa Kỳ công bố cho thấy những diễn biến không đồng nhất.
Dữ liệu on-chain cho thấy áp lực bán vẫn lấn át dòng tiền mới, khiến Bitcoin chưa thể thoát downtrend. Mốc 55.000 USD được xem là điểm cân bằng then chốt cho chu kỳ kế tiếp.
Thay vì tiếp tục duy trì mô hình phát hành token kiểu “bootstrap subsidy”, Aptos vừa công bố đề xuất cập nhật tokenomics - phát hành token với mức độ sử dụng thực tế của mạng lưới.
